Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Kirliliğe Etkisi: 1970-2020 Dönemi Türkiye Örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İKTİSAT ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA BAYRAKTUTAN
Danışman: Salih Türedi
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Doğrudan yabancı yatırımlar yapıldıkları ülkelerde sermaye birikimi, istihdam, verimlilik ve dış ticaret vb. gibi göstergeler üzerinde pozitif etkiler yaratarak ekonomik büyüme ve kalkınma sürecinde itici bir güç oluşturmaktadır. Bundan dolayı, özellikle gelişmekte olan ülkeler daha çok doğrudan yatırım çekebilmek için çabalamaktadırlar. Fakat, söz konusu yatırımların yukarıda sıralanan olumlu etkilerinin yanında, ev sahibi ülkelerde çevresel kirliliği artırmak gibi olumsuz etkileri de bulunmaktadır. Şöyle ki; ev sahibi ülkelerin (bunlar genellikle gelişmekte olan ülkelerdir) yabancı yatırım giriş-lerini artırmak amacıyla seçici olmayan oldukça esnek çevresel politikalar uygulaması, uluslararası şirketlerin kirli üretim süreçlerini bu ülkelere transfer ederek çevresel kali-teyi bozmalarına, diğer bir deyişle çevresel kirliliği artırmalarına imkan sağlamaktadır. Bununla birlikte, teorik literatürde doğrudan yabancı yatırımların çokuluslu şirketlerin sahip olduğu gelişmiş ve temiz teknolojiler ile çevre dostu uygulamaların yayılımında etkin rol oynayarak ev sahibi ülkelerde çevresel kirliliği azalttığı da ileri sürülmektedir. Doğrudan yabancı yatırımların çevresel kirliliğe etkileri konusunda yukarıda değinilen teorik tartışmaların, söz konusu etkilerin farklı ülke ve ülke grupları için ekonometrik olarak analiz edildiği ampirik iktisat literatüründe de mevcut olduğu gözlenmektedir. Gelişmiş zaman serisi teknikleri kullanılarak yapılan bu çalışmada, 1970-2020 döneminde Türkiye için doğrudan yabancı yatırımların çevresel kirliliğe etkisi ampirik olarak araştırılmıştır. Çevresel kirliliğin göstergesi olarak kişi başı CO2 emisyonlarının dikkate alındığı analizden elde edilen ampirik bulgulara göre; (i) Türkiye'de doğrudan yabancı yatırımlar ile çevresel kirlilik arasında uzun dönemli bir ilişki bulunmaktadır. (ii) Doğrudan yabancı yatırım girişleri uzun dönemde CO2 emisyonlarını, dolayısı ile çevresel kirliliği artırıcı bir etki yaratmaktadır. (iii) Doğrudan yabancı yatırım girişleri ile çevresel kirlilik arasında çift yönlü bir nedensellik vardır. Bu bulgulardan hareketle; doğrudan yabancı yatırımlara yönelik politikalarda bu yatırımların çevresel etkilerinin de dikkate alınması ve kirliliği artırıcı yatırımların caydırılması gerektiği söylenebilir.