Ortaokul öğrencilerinin eleştirel okuma ve eleştirel yazma becerileri ile akademik başarıları arasındaki ilişki
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RIZA ÖZGÜR YILDIZ
Danışman: Yasemin Baki
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın temel amacı, ortaokul öğrencilerinin eleştirel okuma ve eleştirel yazma becerilerinin akademik başarılarına etkisi ve bu değişkenler arasındaki ilişkilerin incelenmesidir. Ayrıca eleştirel okuma ve eleştirel yazma becerileri çeşitli değişkenler açısından da incelenmiştir. İlişkisel tarama modeli ile tasarlanan araştırmanın çalışma grubu, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Türkiye'nin kuzeyindeki bir ilin merkez ilçesinde öğrenim gören ortaokul öğrencileri arasından seçkisiz örnekleme yöntemlerinden basit seçkisiz örnekleme yoluyla belirlenmiştir. Araştırmaya toplam 519 öğrenci katılmıştır. Araştırmada verilerin toplanmasında Eleştirel Okuma Ölçeği, Eleştirel Yazma Ölçeği ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde frekans ve yüzde hesaplamaları, bağımsız örneklemler için t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson momentler çarpımı korelasyon analizi, Cronbach alfa güvenirlik analizi ve yapısal eşitlik modellemesi (YEM) uygulanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, ortaokul öğrencilerinin eleştirel okuma ve eleştirel yazma becerilerinin bazı demografik değişkenlere göre anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Eleştirel okuma becerilerinin cinsiyet, sınıf düzeyi, anne ve baba eğitim durumu, akademik başarı notu, kitap okuma sıklığı, kütüphane kullanım durumu, günlük internet ve sosyal medya kullanım süresi ile internette en sık yapılan etkinlik türüne göre anlamlı biçimde farklılaştığı; buna karşılık ailenin genel yapısı ve bazı sosyoekonomik değişkenler açısından anlamlı bir farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Benzer biçimde eleştirel yazma becerilerinin de cinsiyet, sınıf düzeyi, ebeveyn eğitim durumu, akademik başarı notu ve okuma alışkanlıkları gibi değişkenler açısından anlamlı düzeyde farklılaştığı belirlenmiştir. Yapılan korelasyon analizleri sonucunda eleştirel okuma ile eleştirel yazma arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Yapısal eşitlik modellemesi sonuçları ise eleştirel okumanın eleştirel yazmayı ve akademik başarıyı; eleştirel yazmanın da akademik başarıyı pozitif yönde ve anlamlı düzeyde yordadığını ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular, eleştirel okuma ve eleştirel yazma becerilerinin akademik başarı üzerinde doğrudan ve dolaylı etkilerinin bulunduğunu göstermektedir. Araştırma sonuçları, eleştirel okuma ve eleştirel yazma becerilerinin Türkçe öğretiminde bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasının öğrencilerin akademik başarılarını artırmada önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda öğretim programlarında eleştirel okuma ve yazmaya yönelik etkinliklerin sistematik biçimde yer alması ve bu becerilerin ölçme-değerlendirme süreçlerinde performans temelli araçlarla desteklenmesi önerilmektedir.