Rat Karaciğerinde Mikroplastik Tespiti için Yöntem Standardizasyonu

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tıbbi Biyokimya Anabilim Dalı (Yl), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: YUNUS EMRE YAZICI

Danışman: Hülya Kılıç

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasında, biyolojik dokularda mikroplastik (MP) tespitine yönelik kullanılabilecek sindirim yöntemlerinin değerlendirilmesi ve uygun protokolün standardize edilmesi amaçlanmıştır. Rat karaciğer dokusu model olarak kullanılmış ve farklı kimyasal reaktifler (KOH, NaOCl, H2O2, Fenton reaktifi) ile sindirim protokolleri karşılaştırılmıştır. Her bir protokol, doku çözünürlüğü, reaksiyon güvenliği, mikroplastik bütünlüğünün korunması, geri kazanım oranı ve kontaminasyon önlemleri kriter alınarak sistematik biçimde değerlendirilmiştir. NaOCl ve Fenton reaktifi ile yapılan sindirimler; düşük çözünme verimliliği, reaksiyon stabilitesizliği ve deneysel güvenlik sorunları nedeniyle yetersiz bulunmuş ve çalışmadan çıkarılmıştır. H2O2 ve KOH çözeltileri tek başlarına uygulandığında ise yalnızca kısmi çözünme sağlanabilmiş, ancak tortu oluşumu ve partikül kaybı gibi sorunlar nedeniyle optimal sonuçlara ulaşılamamıştır. Bu bulgular doğrultusunda, %10 KOH ve %30 H2O2 çözeltilerinin belirli oranlarda kombine edildiği Revize Protokol 6 geliştirilmiş ve sistematik olarak test edilmiştir. Bu protokol, 40 °C sıcaklıkta ve 600 rpm çalkalama hızında 24 saat inkübasyon ile uygulanmıştır. Revize Protokol 6 ile gerçekleştirilen sindirim işlemleri sonucunda, karaciğer dokusu tamamen çözünmüş, filtrasyon sonrası elde edilen PS-MP partiküllerinde morfolojik deformasyon izlenmemiştir. Geri kazanım oranı %100 olarak belirlenmiş; spektroskopik analizlerde (IR ve Raman) partikül kimyasal bütünlüğünün korunduğu doğrulanmıştır. Ayrıca bu protokol ile yapılan verifikasyon çalışmalarında sindirim verimliliği %95–100 arasında değişmiş, varyasyon katsayısı %1,69 olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak, Revize Protokol 6 hem teknik etkinlik hem de analitik güvenilirlik açısından üstünlük göstermiştir. Bu protokolün, biyolojik dokularda mikroplastik analizinde referans yöntem olarak kullanılabileceği ve özellikle toksikoloji, çevre sağlığı ve biyokimya alanlarındaki araştırmalara katkı sunabileceği değerlendirilmektedir.