İmam Hatip okullarındaki öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışlarının açıklanmasında ahlaki kişilik özelliklerinin ve ahlaki ideolojilerinin rolü

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ALİ BİRİNCİ

Danışman: Bayramali Nazıroğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, imam hatip okullarında görev yapan öğretmenlerin ahlaki kişilik özellikleri, ahlaki ideolojileri ve örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki incelenmiştir. Betimsel nitelikteki ilişkisel tarama modelindeki bu araştırmanın çalışma evreni, Türkiye'deki yedi coğrafi bölgeyi temsilen İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırmasına (İBBS) göre 12 bölgeden alınan 26 ilde 2020-2021 eğitim-öğretim yılında imam hatip liseleri ve ortaokullarında görev yapan öğretmenlerden oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemini, çalışma evreninden tabakalı örnekleme yöntemiyle yansız olarak seçilmiş 3741 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırma verilerinin toplanmasında HEXACO Kişilik Ölçeği, Etik Durum Ölçeği ve Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Algısı Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre öğretmenlerin ahlaki kişilik ve ahlaki idealizmi benimseme toplam puan ortalamalarının yüksek düzeyde, ahlaki rölativizmi benimseme düzeylerinin ise orta düzeyde oldukları tespit edilmiştir. Öğretmenlerin toplam örgütsel vatandaşlık davranışı algı düzeylerinin ise çok yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. Korelasyon analizi sonuçlarına göre öğretmenlerin ahlaki kişilik özellikleri ve ahlaki idealizmi benimseme düzeyleri ile ÖVD arasında pozitif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki gözlemlenirken, ahlaki rölativizmi benimseme düzeyleri ile ÖVD arasında negatif yönde düşük düzeyde ve anlamlı bir ilişki belirlenmiştir. Son olarak ahlaki kişilik, ahlaki ideolojinin idealizm ve rölativizm boyutlarına dayalı olarak kurulan regresyon modeline göre ise ahlaki kişilik ve ahlaki idealizm; ÖVD'yi istatistiksel açıdan anlamlı, pozitif yönden yordarken, ahlaki rölativizmin ise ÖVD'yi istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde yordamadığı tespit edilmiştir.