BİLİM VE SANAT MERKEZİ BİREYSEL YETENEKLERİ FARK ETTİRME PROGRAMINDAN FİZİK, KİMYA VE BİYOLOJİ ALANLARINA YÖNLENDİRMEDE KULLANILACAK REHBER MATERYAL GELİŞTİRİLMESİ

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Fen Bilgisi Eğitimi (Yl), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: RUKİYE ÇAKIR

Danışman: Nagihan Yıldırım

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmanın temel amacı, Bilim ve Sanat Merkezlerinde (BİLSEM) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme (BYF) programına devam eden öğrencilerin, bir sonraki aşama olan Özel Yetenekleri Geliştirme (ÖYG) programında Fizik, Kimya ve Biyoloji alanlarına yönlendirilme süreçlerinde kullanılmak üzere çok boyutlu bir rehber materyal geliştirmek ve bu materyalin uygulanabilirliğini değerlendirmektir. Araştırmada, eylem araştırması türlerinden biri olan "Teknik/bilimsel/işbirlikçi eylem araştırması" yaklaşımı tercih edilmiştir. BİLSEM BYF program öğrencilerinin ÖYG programına yönlendirilmesinde kullanılacak 6 bölümden oluşan (Fizik, Kimya ve Biyoloji ilgi kontrol listeleri, mühendislik tasarım süreci etkinlikleri, bilişsel süreç becerileri etkinlikleri, zihin haritaları, sınıf içi deneysel ve modelleme etkinlikleri, zekâ oyunları) rehber materyal geliştirilmiştir. Rehber materyaldeki etkinlikler veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Ayrıca ÖYG programındaki Fizik, Kimya ve Biyoloji alan öğretmenlerinin öğrencilerde olmasını beklediği ilgi ve kabiliyetlerin, BYF programındaki öğrencilerin ÖYG programına yönlendirilmesinde BİLSEM fen bilimleri öğretmenlerinin uyguladığı yöntemlerin neler olduğunu ve uygulamadan sonra geliştirilen rehber materyal doğrultusunda alana yönlendirilen öğrencilerin performanslarını belirlemeye yönelik olarak öğretmenlerle yarı yapılandırılmış mülakatlar yapılmıştır. Araştırma kapsamında Trabzon ilinde yer alan Bilsem'lerden birinde öğrenim görmekte olan 14 öğrenci ile uygulamalar yürütülmüştür. Öğrenci yönelimlerine ilişkin her öğrenciye yönelik bireysel değerlendirme yapılmıştır. Öğretmen mülakatları ile desteklenen bulgular, geliştirilen rehber materyalin yalnızca yönlendirme kararlarını nesnelleştirmekle kalmadığını, aynı zamanda öğretmenlerin gözlemlerini sistematik biçimde desteklediğini ortaya koymuştur. Öğretmen görüşlerine göre, uygulanan materyal öğrencilerin ilgi, beceri ve akademik potansiyellerini eş zamanlı değerlendirme fırsatı sunmuştur. Ayrıca, öğrencilerin seçilen alanla duygusal ve bilişsel uyum içinde oldukları ifade edilmiştir. Araştırma sonucunda, materyalin, öğrencilerin sadece bilişsel performansını değil; ilgi, tutum ve yaratıcılık gibi duyuşsal özelliklerini de ölçme imkânı sunduğu ve alan seçiminde etkili olduğu belirlenmiştir. Bu yönüyle çalışmanın, BYF-ÖYG geçiş sürecinde kullanılabilecek işlevsel ve yenilikçi bir model sunduğu söylenebilir.